Samen met je naaste met dementie op vakantie

Iemand met dementie lijdt over het algemeen aan geheugenverlies, stemmingswisselingen en warrigheid. Je zou je daarom kunnen afvragen of het wel verstandig is om dan op vakantie te gaan. Het is altijd een persoonlijke keuze of je met iemand met dementie op vakantie gaat. Er komen zeker uitdagingen bij kijken, maar het kan ook juist heel goed uitpakken. Dit zijn de voordelen:

Kwaliteit van leven
Op vakantie gaan met je dierbare met dementie kan mogelijk bijdragen aan de kwaliteit van leven. De ziekte hoeft geen reden te zijn om te stoppen met genieten. Hoe mensen met dementie op veranderingen reageren verschilt per persoon, maar sommigen ervaren rust en energie door de vakantie.

Esther, ervaren woonbegeleider bij een verzorgingshuis (afdeling voor mensen met dementie): “Rust en regelmaat is uiteraard ook tijdens de vakantie van groot belang, maar bij elkaar zijn is vaak al voldoende voor een ontspannen moment.”

Fijn voor de naasten
Ook voor de naasten kan het fijn zijn om er even tussenuit te zijn. In een periode waarin je als mantelzorger veel voor bijvoorbeeld je partner of een van je ouders zorgt, is het fijn om iemand te zien genieten. Dat doet de ander vaak ook goed. Je maakt samen mooie momenten mee, die jou voor altijd aan je dierbare doen herinneren.

Nieuwe ervaringen creëren
Op vakantie ontdek je vaak nieuwe plekken en onderneem je activiteiten. Deze nieuwe ervaringen neem je als het goed is mee naar huis. Dit stimuleert wellicht, afhankelijk van de conditie van je dierbare, om vaker iets te proberen wat hij of zij minder vaak doet. Dit soort ervaringen kunnen bijdragen aan het zelfvertrouwen van de persoon met dementie.

Herinneringen ophalen
Naast dat jullie op vakantie nieuwe ervaringen opdoen, kunnen er op vakantie ook oude herinneringen terugkomen. Wanneer je bijvoorbeeld een bestemming kiest waar je dierbare al eerder is geweest, en dus herinneringen heeft, kan dit in sommige gevallen terugkomen waardoor de vakantiebestemming direct vertrouwd aanvoelt. Dit maakt de vakantie misschien minder spannend.

Als je op vakantie gaat met iemand met dementie, is het belangrijk dat je goed voorbereid bent en onverwachte situaties zoveel mogelijk voorkomt. Dit doe je onder andere door je te verdiepen in de reis en de bestemming. Hieronder geven we enkele tips.

1. Tip 1. Kies voor een vertrouwde omgeving. Mensen met dementie raken over het algemeen minder in de war als ze de omgeving al kennen. Kies daarom het liefst voor een vakantiebestemming waar jullie eerder zijn geweest. Kwamen jullie vroeger bijvoorbeeld altijd in hetzelfde hotel, boek dan daar een kamer. Lukt het niet om iets te boeken wat jullie al kennen? Laat dan vooraf foto’s zien van de locatie, zodat je dierbare alvast went aan de omgeving.
2. Tip 2. Reis buiten het hoogseizoen. Tijdens het hoogseizoen is het vaak drukker op de vakantiebestemmingen. Probeer daarom buiten dit seizoen te reizen. Ga bijvoorbeeld in het na- of voorjaar. Zo verloopt de reis rustiger en minder stressvol voor je dierbare.
3. Tip 3. Plan activiteiten in de omgeving. Voorafgaand plannen maken, helpt om de vakantie overzichtelijk en ontspannen te laten verlopen. Een goede voorbereiding voorkomt onrust. Kijk alvast wat er te doen is in de buurt en betrek eventueel je dierbare hierbij: laat bijvoorbeeld foto’s zien van de plek. Het is verstandig om meerdere activiteiten te bedenken, zodat je op de dag zelf kunt aankijken in welke staat je dierbare is. Deze plannen kun je uiteraard zo groot of klein maken als je zelf wil.
4. Tip 4. Verdiep je in zorgondersteuning. Bedenk van tevoren goed: wil je alleen met je dierbare op vakantie of neem je nog iemand mee? Hij of zij kan je helpen bij het verzorgen en soms taken van je overnemen. Het is wel belangrijk dat je hier voorafgaand duidelijke afspraken over maakt. Sommige vakantiebestemmingen hebben ook mogelijkheden voor medische ondersteuning op locatie. Hier gaan we later in dit artikel uitgebreider op in.
5. Tip 5. Breng je vakantiebestemming op de hoogte. Personen met dementie kunnen soms gaan dwalen, als gevolg van de verwarring. Dit kan overdag gebeuren, maar ook ‘s nachts. Het is daarom handig als iemand van het personeel op de hoogte is van jullie verblijf. Zo kunnen zij eventueel een oogje in het zeil houden.

Esther, ervaren woonbegeleider bij een verzorgingshuis (afdeling voor mensen met dementie): “Laat merken dat jij als mantelzorger de regie hebt in de vreemde omgeving. Dit geeft de persoon met dementie een veilig gevoel.”

Bij het uitzoeken van de juiste vakantiebestemming komt nog meer kijken. Misschien heb je namelijk een accommodatie nodig met aangepaste voorzieningen, of heb je juist behoefte aan extra zorg op locatie. Wat je precies zoekt, hangt ook af van het stadium van dementie en de fysieke gezondheid van je dierbare. Daarom zetten we de belangrijkste aandachtspunten voor je op een rij.

Een geschikte accommodatie kiezen

Iemand met dementie kan snel verward raken door een nieuwe omgeving. Kies daarom het liefst voor een overzichtelijke accommodatie, met niet al te veel kamers. Zo voorkom je dat jouw dierbare verdwaald raakt in het vakantiehuisje.

Sommige personen met dementie ervaren ook lichamelijke ongemakken, waardoor extra ondersteuning in huis fijn kan zijn. Er zijn verschillende organisaties die accommodaties aanbieden die speciaal ingericht zijn voor mensen met een functiebeperking. Denk daarbij aan rolstoelvriendelijke verblijven, badkamers met beugels of slaapkamers met hoog-/laagbedden. Voor meer informatie waar je deze parken vindt en alle voorzieningen, lees hier in ons artikel over aangepaste- en rolstoelvriendelijke accommodaties.

Zorgondersteuning op locatie

Sommige mantelzorgers willen tijdens de vakantie de zorg voor hun dierbare volledig zelf op zich nemen. Maar wil je juist liever een deel of alles uit handen geven? Er zijn verschillende mogelijkheden voor zorg tijdens de vakantie.

Ontvangt jouw dierbare thuis al zorg? Dan is de kans groot dat hij of zij ook zorg kan ontvangen op het vakantieadres. Belangrijk is wel dat er een geldige indicatie is: dit bewijst dat er behoefte is aan zorg. De zorg op het vakantieadres kan op verschillende manieren geregeld worden. Via Zorg in Natura schakelt de thuiszorgorganisatie een collega-organisatie in bij het vakantieadres: welke organisatie dit is, bepaalt de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar.

Een andere optie is een vergoeding via een Persoonsgebonden Budget (PGB). Een wijkverpleegkundige kan je helpen om te bepalen welke route het beste past. Let op: voor vakanties in het buitenland gelden strengere voorwaarden.

Zorgverlener mee op vakantie
Via bepaalde bureaus kun je zorg inschakelen voor de vakantie. Heeft je dierbare behoefte aan dagelijkse zorg, misschien wel 24 uur per dag? Dan kan er een zorgverlener meereizen via Particuliere Thuiszorg Nederland. Zij regelen een zorgverlener die meereist, jij regelt de reis en de bestemming.

Een andere optie hiervoor is via Comfortzorg. Naast dat je hier zorg kunt krijgen op locatie, kun je ook hulpmiddelen of ondersteuning bij activiteiten aanvragen. Denk aan het huren van een rolstoel of begeleiding bij het ondernemen van een hobby.

Iets minder zorg nodig, maar vind je het wel fijn als iemand een oogje in het zeil houdt? Sommige vakantieaanbieders beschikken over speciaal opgeleide medewerkers of hebben een huisartsenpost op het terrein. Dit kun je van tevoren altijd even controleren.

Thuiszorg op vakantieparken
Sommige vakantieparken hebben specifieke samenwerking met organisaties die de zorg voor jou uit handen kunnen nemen, bijvoorbeeld:

• Landal: zij werken samen met Comfortzorg, die zorg en dienstverlening op een Landalpark naar keuze bieden. Op de website van Landal vind je hoe dit precies werkt.
• RCN vakantieparken: werkt per park met een verschillende (lokale) zorgaanbieders, bijvoorbeeld:
  RCN Zeewolde: werkt samen met Allerzorg
  RCN de Flaasbloem in Chaam: werkt samen met Thebe wijkverpleging en Careyn voor thuiszorg op het vakantiepark.

Georganiseerde reizen voor mensen met dementie en mantelzorgers

Een ander alternatief is een vakantie speciaal voor mensen met dementie en de mantelzorgers. In plaats van dat er een verzorger met jou meegaat op vakantie, gaan jij en je dierbare samen mee met een organisatie.

Deze vakanties zijn speciaal ingericht voor onder andere mensen met dementie. Vrijwilligers nemen de zorg volledig over, terwijl jij kan ontspannen en nieuwe mensen kunt leren kennen. Zo ben je wél samen, maar kun je ook tot rust komen.

Wat moet je allemaal inpakken? Naast de gebruikelijke spullen kun je de volgende dingen ook overwegen:

Belangrijke medicijnen en een doktersverklaring
Als je dierbare met dementie medicatie slikt, is het verstandig hier voldoende van mee te nemen op vakantie. Vraag de huisarts eventueel om een doktersverklaring zodat je de medicijnen ook op andere plekken kunt halen. Mocht je een vakantie naar het buitenland overwegen, is dit extra belangrijk. Bij de grenzen vragen douane soms waarom je bepaalde medicijnen op zak hebt. Je moet dan een doktersverklaring laten zien, als ze hiernaar vragen.

Een button met ‘ik heb dementie’
Dementie is niet voor iedereen zichtbaar. Op vakantie kan het fijn zijn als jullie omgeving dit makkelijk ziet, zodat ze hier rekening mee kunnen houden. Je kunt hiervoor bijvoorbeeld een button bestellen. Deze button is verkrijgbaar op diverse sites en bevat de tekst ‘ik heb dementie’ of ‘ik heb alzheimer’. Speld dit op de kleding en zorg dat het goed zichtbaar is voor iedereen die met je dierbare praat.

Pictogrammen
Als je dierbare thuis pictogrammen in huis gebruikt, is het handig om die mee te nemen op vakantie. Pictogrammen geven duidelijk aan waar iets is of ligt in de woning. Bijvoorbeeld welke deur voor de slaapkamer is of in welke kast de borden staan. Ook als je dierbare met dementie dit nog niet in huis heeft, kun je het voor de vakantie overwegen zodat je dierbare sneller aan de omgeving went. Het is wel belangrijk om de pictogrammen op ooghoogte te plaatsen.

Iets bekends of vertrouwds van huis
Neem iets van huis mee waardoor de vakantiebestemming sneller vertrouwd voelt. Denk aan een eigen hoofdkussen, een handdoek of misschien wel serviesgoed. Zorg in ieder geval voor een element waardoor de vakantielocatie voor je dierbare aan thuis doet denken.

Een zonnebloemen-keycord
Naast een button kun je ook een zogeheten Hidden Disabilities Sunflower overwegen. Dit is een keycord met zonnebloemen en kan iemand met dementie, of mensen met andere onzichtbare aandoeningen, om de nek dragen. Dit helpt omstanders ook om rekening te houden met de situatie wanneer ze je dierbare tegenkomen of een gesprek aangaan.

Eenmaal op vakantie wil je dit zo ontspannend mogelijk doorbrengen samen. Een aantal tips die hierbij helpen:

• Plan voldoende rustmomenten in
• Neem altijd jullie legitimatie mee
• Hou hetzelfde ritme aan als thuis
• Betrek je dierbare bij wat je doet

We leggen het hieronder verder uit.

Plan voldoende rustmomenten in
Of je nu samen op een bekende of een nieuwe plek bent: een vakantie kan veel energie vragen van iemand met dementie. Zorg daarom dat je voldoende rustmomenten plant op een dag. Organiseer niet te veel activiteiten achter elkaar en zorg dat je dierbare tussen de middag even kan liggen. Dat helpt om alle indrukken te verwerken.

Neem altijd jullie legitimatie mee
Als jullie buiten zijn, is het slim om altijd een legitimatiebewijs op zak te hebben. Zorg er ook voor dat je dierbare een briefje heeft waar persoonlijke gegevens op staan, zoals de naam en een telefoonnummer. Ook adresgegevens van jullie vakantieverblijf en een nummer van iemand van het hotel of de camping kunnen handig zijn.

Hou hetzelfde ritme aan als thuis
Waarschijnlijk heeft je dierbare thuis een vast ritme. Het is verstandig om dit ook op vakantie aan te houden. Staat je dierbare met dementie altijd op hetzelfde moment op? Doe dit nu dan ook. Dit zorgt voor een vertrouwelijk gevoel en daardoor hopelijk meer rust. Ook vaste eetmomenten dragen hieraan bij.

Betrek je dierbare bij wat je doet
Je bent samen op vakantie en dat gevoel wil je de ander ook geven. Betrek je dierbare bij de dingen die je onderneemt. Ga je afwassen? Geef hem of haar ook een theedoek. Ben je aan het nadenken wat je die dag wil doen? Vraag het eens aan je dierbare. Op die manier hou je iemand met dementie betrokken.

De hele dag binnen zitten, is absoluut niet nodig. Ook met iemand met dementie kun je nog heel veel ondernemen, het is alleen belangrijk dat je rekening houdt met de ziekte en niet te lastig denkt. Maar maak ook zeker niet te makkelijk: uitdaging is belangrijk.

Speel spelletjes
Voor mensen met dementie is het belangrijk om de hersenen actief te houden en te blijven stimuleren. Dat kan op verschillende manieren:

• Puzzelen
• Kaarten
• Bordspelletjes
• Bezigheidstherapie: hieronder vallen alle vormen van creativiteit om iemand af te leiden van zijn of haar eigen gedachten en problemen
• Spellen speciaal voor mensen met dementie: zo bestaan er waterverf sets speciaal voor deze doelgroep, met bijvoorbeeld boerderij herinneringen.

Handig voor in het vakantieverblijf of bij mooi weer, in het zonnetje. Let er wel op dat iemand er plezier aan beleeft en het dus geen frustraties oplevert.

Luister of speel muziek
Herinneringen worden over het algemeen steeds vager voor iemand die aan dementie lijdt, maar muziek kan helpen om belangrijke momenten terug te halen. Zeker als het liedje verbonden is aan een bepaalde periode in het leven van je dierbare. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de belangrijke rol die muziek speelt bij het opslaan van herinneringen. Zet tijdens de vakantie dus een muziekje op en kijk eens wat dit doet.

Maak een wandeling
De natuur kan heel helend zijn voor mensen met dementie omdat zij deze elementen, zoals bomen en de wind, vaak tot het einde van hun leven blijven herkennen. Hieronder lees je waarom het goed is om in de natuur te zijn.

• Draagt bij aan de gezondheid
  De natuur heeft een positief effect op onze gezondheid. Buiten zijn verlaagt het stresshormoon en zorgt dus voor meer rust en ontspanning. Dit is niet alleen waardevol voor mensen zonder klachten, maar juist ook voor iemand met dementie.
• Prikkelt de zintuigen en vergroot zelfstandigheid
  In de buitenlucht zijn draagt bij aan het oriëntatievermogen en stimuleert de zintuigen. Activiteiten in de natuur, zoals tuinieren of een klein taakje buiten, bevorderen de zelfstandigheid. Mensen met dementie kunnen daardoor meer eigenwaarde ervaren.
• Versterkt verbinding en contact
  Voor iemand die lijdt aan dementie is zelfstandig naar buiten gaan niet altijd vanzelfsprekend. Samen de natuur in gaan is daarom een mooie kans voor verbinding. Maak bijvoorbeeld samen een wandeling en praat over de omgeving. Mocht iemand slechter ter been zijn, is het goed om de route van tevoren uit te zoeken. Kijk bijvoorbeeld naar de ondergrond van de omgeving zodat het een prettige ervaring blijft.
• Geef aandacht aan oude hobby’s en interesses.
  Vraag ook eens naar oude hobby’s en interesses van je dierbare. Wat voor werk deed iemand vroeger? Of misschien zat je dierbare wel op een sport. Dit brengt soms herinneringen terug. Als iemand nog goed ter been is, kan je hem of haar ook iets laten doen. Ga bijvoorbeeld tuinieren als iemand daar vroeger erg van hield. Of laat je dierbare je ergens over vertellen, als hij of zij vroeger bijvoorbeeld rondleidingen verzorgde in een museum. Hierdoor kun je eindeloos veel activiteiten verzinnen, zolang het maar overzichtelijk blijft en niet te druk is.

Hopelijk hebben jullie beiden genoten van de tijd samen. Maar, aan elke vakantie komt een einde. Terug thuis is structuur heel belangrijk. Waar kun je rekening mee houden?

Pak het ritme direct weer op
Begin zo snel mogelijk weer met de dagelijkse routine die je dierbare voor de vakantie ook volgde. Dit helpt om sneller te wennen aan weer thuis zijn.

Praat samen over de vakantie
Haal samen herinneringen op en praat over alles wat jullie hebben meegemaakt. Dit kan je dierbare helpen om de vakantie te verwerken en momenten op te slaan. Je kunt bijvoorbeeld foto’s afdrukken van de vakantie en met elkaar bekijken.

Neem zelf eventueel rust
Ook al was de vakantie ontspannen, het kan toch intensief zijn geweest. Gun jezelf daarom ook wat rust. Geef waar mogelijk de zorg even uit handen.

Het vraagt misschien iets meer voorbereiding en hangt ook heel erg af van het stadium van dementie, maar een vakantie met je dierbare is dus niet onmogelijk. Het is vooral belangrijk dat je er zelf ontspannen in gaat, zodat je dierbare dit gedrag hopelijk overneemt. Vertrouw erop dat het goed kan gaan zodat jullie beiden van de vakantie genieten.

Bronnen

• alzheimer-nederland.nl
• atlasvanzorgvakantie.nl
• dementie.nl
• samendementievriendelijk.nl
• maasstadziekenhuis.nl
• hdsunflower.com
• dementie.nl
• alzheimer-nederland.nl
• wandel.nl
• rivm.nl
• dewever.nl
• alzheimers.org.uk
• hulpmiddelenwijzer.nl
• encyclo.nl
• spellenvoorouderen.nl
• particulierethuiszorgnederland.nl
• comfortzorg.nl
• hetvakantiebureau.nl
• regelhulp.nl